Płyta fundamentowa – rodzaje, wykonanie i koszt

Budowa domu oznacza nie tylko zaangażowanie dużych środków finansowych, ale też czasu. Tradycyjny fundament wymaga głębokich wykopów oraz długiego schnięcia. Nowoczesnym rozwiązaniem, które może stanowić udaną alternatywę, są płyty fundamentowe. Co to takiego i jak je stosować?

Czym jest płyta fundamentowa?

Płyta fundamentowa jest typem fundamentów pod postacią płyty żelbetowej wykonanej ze zbrojonego górą i dołem betonu. Należy ona do fundamentów bezpośrednich, czyli takich, w których cała płaszczyzna posadowiona jest bezpośrednio na gruncie budowlanym nośnym. Stosujemy je w sytuacji, gdy przebadany pod względem nośności grunt znajduje się bezpośrednio pod projektowanym budynkiem. Do fundamentów tego rodzaju zaliczają się też stopy oraz ławy fundamentowe.

Zalety płyty fundamentowej

Płyta fundamentowa gwarantuje lepszą nośność niż w przypadku tradycyjnych fundamentów, efektywniej chroni budynek przed nierównomiernym osiadaniem i dobrze sprawdza się do gruntów o niższej nośności. W przeciwieństwie do ław fundamentowych nie jest konieczne jej posadowienie poniżej poziomu przemarzania gruntu, co znacznie upraszcza roboty ziemne. Równocześnie pozwala to skrócić czas wykonania fundamentów nawet kilkakrotnie. Wykonanie płyty może zająć tylko kilka dni. Dzięki temu obniża się także związane z tym koszty. Warto jednak wykonać wcześniej rozpoznanie geologiczne. Dzięki temu można stwierdzić, czy pod płytą fundamentową nie występują grunty ekspansywne, co mogłoby prowadzić do niejednolitego osiadania płyty.

Zastosowanie płyty fundamentowej wymaga także szczegółowego zaplanowania przyłączy oraz podejść instalacyjnych. Płyta automatycznie staje się bowiem podłożem pod posadzkę parteru i późniejsze zmiany są skomplikowane.

Warstwy i konstrukcja płyty fundamentowej

Budowa płyty fundamentowej obejmuje kilka kolejnych warstw. Kolejność od warstwy położonej najniżej to:

• zagęszczona mechanicznie podbudowa z kruszywa (np. żwiru),
• pospółka lub piasek (także zagęszczony mechanicznie) o grubości 15 do 30 cm. Po zgarnięciu humusu i wykopaniu wykopu o odpowiednim rozmiarze piach, który zostaje na dnie (pod płytą fundamentową), powinien być podwójnie zagęszczony w miejscu późniejszego posadowienia płyty,
• izolacja termiczna – z reguły wykorzystuje się polistyren ekstrudowany, pianobeton (o klasie określonej przez projektanta), styropian ewentualnie inny zgodny z projektem materiał. Rodzaj materiału wpływa na grubość izolacji. Dla polistyrenu jest to 15 do 30 cm. Materiały izolacyjne powinno się układać na warstwie grubej folii polietylenowej hydroizolacyjnej. Wskazane jest też wykonanie opaski przeciwwysadzeniowej wzdłuż krawędzi płyt fundamentowych,
• izolacja fundamentów – warstwa hydroizolacji z folii polietylenowych lub membrany EPDM,
• żelbetowa płyta fundamentowa – projektant określa, jakie parametry ma zbrojenie płyty fundamentowej. Uwzględnia grubość i geometrię płyty, klasę betonu, rodzaj zbrojenia (górą i dołem). Standardowa grubość płyty to 18-30 cm. Płyty o większej grubości stosuje się w przypadku płyt z instalacją grzewczą. Klasa betonu najczęściej nie niższa niż C 20/25. Podczas zbrojenia można umieścić w płycie ogrzewanie podłogowe.

Ostatnimi warstwami są elementy wykończenia, czyli np. wylewka samopoziomująca, czy posadzka.

Przygotowanie miejsca pod płytę fundamentową

Stawianie fundamentów nie może być przeprowadzone bez wcześniejszych badań geotechnicznych. Opinia specjalisty umożliwia określenie rodzaju warstw gruntu w miejscu przyszłego posadowienia budynku, a także poziomu wód gruntowych. Dzięki temu projektant jest w stanie określić, czy zaplanowane fundamenty są wystarczające i zapewnią właściwą pracę całej konstrukcji budynku.

Dzięki badaniom inwestor otrzymuje informacje, czy konieczna jest wymiana gruntu np. na materiał niewysadzinowy (czyli taki przy którym podłoże nie jest narażone na wypychanie w górę podczas zamarzania wody gruntowej). Może się tak zdarzyć np. w przypadku torfowisk, czy gruntów glinianych, kiedy taka wymiana powinna być głębsza i z zastosowaniem bardziej skomplikowanego drenażu fundamentowego. Dobrym materiałem niewysadzinowym są piaski, żwir, czy pospółka. Często rzetelnie przeprowadzone badania podłoża pozwalają zaoszczędzić na pracach ziemnych nawet kilkadziesiąt tysięcy złotych.

Po przeprowadzeniu badań należy wyznaczyć miejsce pod budowę domu. Można to zlecić geodecie (najlepiej temu samemu, który wcześniej wykonał mapę do celów projektowych). Warto też powierzyć specjaliście wytyczenie przebiegu przyłączy.

Następnie wykonujemy wymianę gruntu. Zbieramy jego wierzchnią warstwę w postaci humusu (bez wartości nośnej gruntu). Jego grubość to około 30-50 cm. Jeżeli pod spodem są grunty niewysadzinowe, jak np. piaski to nie są potrzebne dalsze prace. Wówczas można już przystąpić do nawożenia pospółki. Jeżeli jednak wymiana będzie konieczna, to należy dostosować jej głębokość do zastanej sytuacji. Czasem może to oznaczać nawet wymianę na głębokości 2 metrów oraz wykonanie fundamentu na bazie studni fundamentowych lub pali.

Wyznaczając poziom 0 fundamentu (jeżeli nie zrobiono tego wcześniej) należy pamiętać, że powinno to być minimum 20-40 cm ponad poziom gruntu. Uwzględnić trzeba też kąt nachylenia działki, poziom drogi dojazdowej, poziom tarasu, wysokość położenia garażu, a nawet podwyższenia terenu związane z ewentualnymi wykończeniami ogrodu.

Izolacja płyty fundamentowej

Na podbudowie z zagęszczonej pospółki układamy elementy brzegowe izolujące termicznie brzegi płyty fundamentowej. Dzięki temu ciepło nie będzie z nieruchomości uciekać do gruntu. Takie elementy służą też za szalunek w trakcie betonowania płyty. Wykonuje się je ze specjalnie przygotowanych kształtek łączonych płytkami kolczastymi i grzebieniami. Przy połączeniach fragmentów brzegowych można użyć klinów typu pióro-wpust oraz wypełnienia z pianki montażowej.

Konieczne jest też wykonanie przepustów (doprowadzających wodę i prąd do budynku) oraz podziemnej części kanalizacji (z około metrowym wyprowadzeniem poza obrys budynku). Rozprowadzenie przepustów musi być zgodne z projektem sanitarnym budynku. Następnie rozkładana jest izolacja termiczna pozioma najczęściej z wykorzystaniem styropianu ekstrudowanego XPS. Styrodur trzeba dobrać pod kątem obciążeń budynku. Ułożenie go w dwóch warstwach na tzw. mijankę umożliwia likwidację mostków termicznych.

Zbrojenie i betonowanie płyty fundamentowej

Zbrojenie płyty wykonuje się na podstawie wcześniej przygotowanego projektu konstrukcyjnego. Zawiera on wszystkie niezbędne dane oraz rysunki.

Montaż podwójnych siatek zbrojeniowych służy do stabilizacji całej konstrukcji oraz przyjmowania naprężeń. Istotne jest więc poprawne ich rozłożenie. Można także zdecydować się (po wykonaniu zbrojenia) na rozprowadzenie instalacji wodnej, czy grzewczej (jeżeli nad płytą fundamentową nie będzie wylewki). 

Kolejnym etapem jest betonowanie płyty, czyli wypełnianie jej betonem. Jego grubość jest dostosowana do wysokości wcześniej wykonanych elementów brzegowych płyty. Do wlewania betonu używa się pompy. Ważne, żeby został on równomiernie rozprowadzony po powierzchni płyty. W razie potrzeby można zastosować buławę wibracyjną do usuwania pustek powietrznych. Po wstępnym związaniu betonu wygładza się płytę fundamentową i zabezpiecza przed czynnikami atmosferycznymi.

Płyta fundamentowa grzewcza i koszt płyty

W płycie fundamentowej może się też znajdować system ogrzewania. Wówczas w płycie zasadniczej trzeba zabetonować ocynkowane rury stalowe oraz agregat z grzałkami elektrycznymi lub nagrzewnicę wodną (przy ogrzewaniu podłogowym). Trzeba też, poprzez właz w podłodze wykonać do nich dostęp. Płyta z takimi kanałami grzewczymi powinna mieć 25-30 cm grubości. Czynnik grzewczy w rurach ogrzewa płytę, która akumuluje, a następnie oddaje ciepło do pomieszczeń. Do sterowania temperaturą w pomieszczeniach niezbędna jest instalacja odpowiednich sterowników i termostatów. Tak wykonana płyta fundamentowa wymaga jednak kompletnej termoizolacji układanej na podkładzie z chudego betonu.

Decydując się na budowę płyty fundamentowej, warto pamiętać, że jej cena uzależniona jest od wielu czynników. Z reguły jest odrobinę droższa od ławy i dla średniej wielkości domu o powierzchni 100 m2 oraz standardowej grubości 20 cm może wynieść kilkanaście tysięcy złotych. Na kwotę wpływa także rodzaj zastosowanego betonu, stopień skomplikowania terenu, rodzaj zbrojenia, czy instalacji elementów grzewczych. Na podstawie tych parametrów ostateczną cenę powinien ustalić wykonawca płyty fundamentowej jeszcze przed rozpoczęciem prac.